Odkrycie sprzed ponad wieku w kościele św. Małgorzaty w Kamienicy

Prace konserwatorskie realizowane są z inicjatywy proboszcza parafii św. Małgorzaty, ks. Marka Droździka, który zdecydował o przywróceniu kościołowi historycznego charakteru wnętrza oraz wykonaniu nowych malatur nawiązujących do dawnego wystroju. Zakres działań obejmuje oczyszczenie ścian i odtworzenie dekoracji znanych z archiwalnych fotografii.

Wcześniej Miejski Konserwator Zabytków zalecił przeprowadzenie badań stratygraficznych oraz analizę dawnych materiałów ikonograficznych. Jak podkreśla miejski konserwator zabytków Jacek Konieczny, stare fotografie wskazywały na bogate zdobienia ornamentalne ścian i sklepień kościoła. Badania wykonane wiosną tego roku potwierdziły, że historyczne polichromie zachowały się pod późniejszymi przemalowaniami.

Najbardziej spektakularnego odkrycia dokonano podczas usuwania kamiennej okładziny znajdującej się za ołtarzem. Odsłonięto tam fragment oryginalnej dekoracji malarskiej. Kolejne badania sondażowe na ścianach bocznych i sklepieniu prezbiterium wykazały, że zdobienia występują również w innych częściach wnętrza.

Szczególne zainteresowanie konserwatorów wzbudziła technologia wykonania malowideł. Jak wyjaśnia Daria Pilch, na ceglanej ścianie zastosowano nietypową izolację bitumiczną o ryflowanej, falistej strukturze. System ten miał nie tylko wzmacniać konstrukcję, ale również zapewniać wentylację murów i skuteczne odprowadzanie wilgoci, zwłaszcza w okolicy okrągłego okna prezbiterium. Na tak przygotowanym podłożu położono warstwę tynku wapienno-piaskowego, na której wykonano dekorację o charakterze ornamentalnym, przypominającą dywanowy układ wzorów.

Według wstępnych ustaleń odnalezione malowidła mogą pochodzić z 1914 roku. Ich autorstwo przypisuje się malarzowi Ferdynandowi Kolingowi. W 1927 roku, podczas przebudowy przejść prowadzących do zakrystii, dekoracje zostały przemalowane, jednak zachowano ich pierwotny układ kompozycyjny, wprowadzając jedynie niewielkie zmiany stylistyczne.

Eksperci podkreślają dużą wartość artystyczną odkrycia. Odsłonięte polichromie stanowią przykład prowincjonalnej sztuki sakralnej początku XX wieku, łączącej neogotycką stylistykę z elementami charakterystycznymi dla secesji. To również ważne źródło wiedzy o technikach dekoracyjnych stosowanych w architekturze sakralnej tamtego okresu.

Choć dekoracje noszą ślady uszkodzeń wynikających z późniejszych prac budowlanych i wielokrotnych przekształceń wnętrza, zachowały czytelny układ ornamentalny i wysokie walory estetyczne. Ich stan pozwala na dalsze prace konserwatorskie, obejmujące rekonstrukcję brakujących fragmentów i uzupełnienie warstwy malarskiej.

Historia samej świątyni jest równie interesująca. Kościół św. Małgorzaty przy ulicy Karpackiej powstał w latach 1897-1898 dla uczczenia 50-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I. Koszt budowy wynosił około 60 tysięcy guldenów i został pokryty dzięki darczyńcom oraz loterii fantowej. Wsparcia finansowego udzielił również papież Leon XIII, przekazując 400 guldenów.

Neogotycka ceglana świątynia zastąpiła wcześniejszy drewniany kościół z 1547 roku, który przez stulecia służył mieszkańcom Kamienicy. Według historyka Piotra Keniga, dawną świątynię wznieśli najprawdopodobniej osadnicy czescy związani z braćmi czeskimi. Kościół nosił wówczas wezwanie św. Jakuba.

Ciekawym elementem wyposażenia obecnego kościoła były także historyczne witraże. Jeden przedstawiał papieża Leona XIII, drugi cesarza Franciszka Józefa I. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości cesarski wizerunek został zasłonięty, a w 1934 roku zastąpiono go przedstawieniem Chrystusa Króla.