Bielszczanka z prestiżową nagrodą. Spojrzenie na sprawę oczami naszego historyka

Nagrodę przyznaje Fundacja Bankowa im. Leopolda Kronenberga. Już po raz XXVII przyznano ją za zasługi na rzecz zachowania dziedzictwa narodowego. Przewodniczącym kapituły jest prof. Jacek Purchla, który wraz z prezesem Zarządu Citi Handlowy, Moniką Czetwertyńską, wręczyli laureatce pamiątkową nagrodę oraz kwiaty. Część oficjalną gali zamykała przemowa profesor Chojeckiej, poprzedzona laudacją w wykonaniu profesora Purchli.

W laudacji przedstawiono bliżej postać profesor Chojeckiej. To wybitna historyczka sztuki, która z chęcią podkreśla swoje bielskie korzenie. Jej wkład w zachowanie dziedzictwa na Górnym Śląsku jest nieoceniony. Wyróżniona wieloma, także międzynarodowymi nagrodami, nie tylko poświęciła się działalności naukowej owocującej doskonałą literaturą, ale zrealizowała też wiele przedsięwzięć istotnych dla rozwoju wiedzy o regionie. Była jedną z pierwszych osób, które tworzyły podwaliny pod istniejący dzisiaj Instytut Nauk o Sztuce Uniwersytetu Śląskiego. W 1978, jako naukowiec związany ze swoim Alma Mater - Uniwersytetem Jagiellońskim, podjęła trudną decyzję o przeniesieniu się na Górny Śląsk, gdzie stworzyła w Katowicach Zakład Historii Sztuki w ramach UŚ.

Jej liczne publikacje to także badania, w których odważnie podejmowała się tematów trudnych. Dzięki jej staraniom, torowała się narracja o regionie wielu kultur, gdzie każda z nich ma swoje zasłużone miejsce w przestrzeni publicznej. Wśród sukcesów, które udało się osiągnąć laureatce z tego tytułu, a które można też podziwiać gołym okiem, jest chociażby ocalenie zabytkowego osiedla robotniczego Nikiszowiec, zbudowanego na początku XX wieku wg projektu braci Zillmann z Charlottenburga. Zainteresowanie szczególnie dwudziestym wiekiem, pozwoliło na zachowanie i dostrzeżenie sztuki dwudziestolecia międzywojennego, ale też czasów późniejszych, co bardzo długo, a przez niektórych do dzisiaj, uznawane jest za dziedzictwo kłopotliwe. Doprowadziło to do spektakularnych odkryć, gdzie okazało się na przykład, że zamówiony przed wojną pomnik Józefa Piłsudskiego, czeka przez dekady na jego odbiór. To profesor Ewa Chojecka wpadła na ten trop i dzięki jej staraniom udało się go przewieźć z Chorwacji, a następnie umiejscowić przed gmachem Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach.

Historyczka sztuki napisała także wiele wartościowych publikacji dla rodzinnego miasta. Do najpopularniejszych należy Architektura i urbanistyka Bielska-Białej 1855-1939 (poszerzona i wydana ponownie jako Architektura i urbanistyka Bielska-Białej do 1939. Miasto jako dzieło sztuki) czy też Ratusz w Bielsku-Białej. Pomnik sztuki i samorządności 1897-1997. Obie pozycje w fantastyczny sposób przedstawiają sztukę zaklętą w architekturze.

Prof. Ewa Chojecka odegrała także istotną rolę w różnych organizacja. Warto o tym wspomnieć, gdyż jej obecność spowodowała olbrzymi krok do przodu w ich rozwoju, zwłaszcza, że nierzadko sprawowała w nich funkcję członka zarządu bądź przewodniczącej. Aktywność prof. Chojeckiej z łatwością można dostrzec w Stowarzyszeniu Historyków Sztuki, Komisji Roboczej Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Stowarzyszenia Architektów Polskich oraz Towarzystwie Urbanistów Polskich. Aktywnie działała także na rzecz reaktywacji Muzeum Śląskiego. Była jednym z twórców Związku Górnośląskiego, założycielką i członkinią zarządu Towarzystwa Szkolnego im. Mikołaja Reja w Bielsku-Białej, a także prezesem bielskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego. Przez wiele lat była także członkinią Rady Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej.

Profesor Ewa Chojecka łączy w sobie wielokulturowość regionu, co lubi podkreślać. Wpływy kultury polskiej, czeskiej czy niemieckiej nie są jej obce, z łatwością dostrzega także wiele innych. Podczas swojej mowy na koniec, postanowiła słuchaczom dać przykład tego, jak bardzo zróżnicowany jest Górny Śląsk, ale też jak wiele interesujących wątków w sobie łączy, dzięki złożonej przeszłości. Nawiązała do Ziemi Cieszyńskiej, do przemysłu oraz Bielska-Białej. Rodzinne miasto określiła jako „osobny temat”, wspominają przy tej okazji powieść historyczną Horn i synowie, która ukazała się w zeszłym roku. Profesor Chojecka przybliżyła krótko postać głównego bohatera, Christiana Horna, wspomniała o rozległych kontaktach dawnego Bielska ze światem i zostawiła wszystkich z refleksją sprowadzającą się do pytania: Co Christian Horn miałby do powiedzenia w Bronowicach?

Nawiązała w ten sposób do utworu Stanisława Wyspiańskiego pt. Wesele, którego akcja dzieje się w podobnym czasie co bielskiej powieści, porównanej przez laureatkę do Ziemi Obiecanej. Profesor Chojecka pokazała w ten sposób, po raz kolejny, niezwykłe przywiązanie do Bielska-Białej, na które potrafi spojrzeć z perspektywy najlepszego fachowca, widzącego nie tylko aspekt lokalny, ale i europejski historii regionalnej.

W związku z przyznaniem nagrody im. Aleksandra Gieysztora, redakcja składa serdeczne gratulacje profesor Ewie Chojeckiej. Wybitne zasługi na rzecz regionu oraz zachowania dziedzictwa same w sobie świadczą o zasadności przyznanej nagrody. Cieszy również fakt, że bielszczanie i bielszczanki doceniani są na szczeblu krajowym za swoje dokonania. Po gali, w kuluarach wybrzmiał także pomysł przyznania prof. Chojeckiej honorowego obywatelstwa Bielska-Białej wraz z wpisaniem do księgi zasłużonych, czego również życzymy laureatce.