Historyczne ciekawostki: Konie w centrum miasta?

Po drugiej wojnie światowej, bielski przemysł musiał wystartować na nowo. Świetnym przykładem była fabryka maszyn włókienniczych BEFAMA. Dawne zakłady Gustava Josephy’ego i spadkobierców znane były przed wojną na całym świecie. Po wojnie zmieniono nazwę zakładu, choć w pierwszych latach wykorzystywano jeszcze stare pieczęcie i papiery firmowe. Na uwagę zasługuje tutaj postawa pracowników, którzy rozumiejąc jak ważną rolę odgrywają zakłady pracy, nierzadko działali na rzecz ich utrzymania i szybkiego rozruchu.

Warto wspomnieć tutaj historię Władysława Paszka, który w latach 30. rozpoczął pracę jako tokarz, mając zaledwie 17 lat. W sierpniu 1939 roku brał udział w budowie okopów, które później przymusowo zasypywał. Podczas okupacji natomiast kontynuował pracę w zakładach późniejszej BEFAMY. Pod koniec wojny zapobiegł zalaniu stolarni przez Niemców, dzięki czemu miał istotny wkład w uratowaniu i szybkim rozruchu zakładu pracy. Następnie brał czynny udział w zabezpieczeniu pozostawionego majątku przed szabrownikami. Udało się dzięki temu zachować chociażby maszyny do pisania, które były znacznym usprawnieniem pracy dla nowej administracji. Władysław Paszek w grudniu 1945 został także wysłany do Torunia, aby rozliczyć się tam czekiem na pół miliona ówczesnych złotych za mąkę, którą następnie należało przetransportować do Bielska dla załogi. Wszystko z uwagi na zbliżające się święta. Krótko po zakończeniu wojny, było to olbrzymie wyzwanie, zważając na zagrożenie rabunkowe. Wszak wszystkiego wtedy brakowało, a wartość towaru była znaczna.

Dla odradzającego się przemysłu olbrzymią rolę odegrali nie tylko ludzie, ale też zwierzęta. Na wyposażeniu BEFAMY w pierwszych latach po wojnie były 2 Leylandy, 1 sześciokołowy Thornycroft i GAZ. Wszystkie pojazdy pochodziły z demobilu. Był też jeden Opel osobowy, wykorzystywany do celów służbowych. Zakład A i B był przedzielony ulicą Partyzantów oraz trakcją tramwajową, która po niej biegła. Ciekawostką jest fakt, że musiało istnieć skrzyżowanie dla pojazdów szynowych. Lokomotywa spalinowa poruszała się po wąskich torach prostopadle do trakcji tramwajowej i służyła celom transportowym między zakładami. Ta jednak okazywała się zawodna, a jej serwis potrafił trwać nawet 3 tygodnie.

W tym momencie wykorzystywano konia, który był stałym pracownikiem zakładu. Koń, przyzwyczajony do mijającego go co 10 minut tramwaju, niezawodnie nadrabiał pracę za wadliwą lokomotywę. Pracownicy często chwalili jego niezawodność w porównaniu z pojazdem szynowym. Dodatkowo podnajmowano konie, które woziły węgiel z dworca kolejowego na plac składowy wewnątrz fabryki. Do tego dochodziły jeszcze względy ekonomiczne. Konie były zdecydowanie oszczędniejsze niż paliwożerne duże pojazdy ciężarowe.

Na ulicach Bielska poruszały się też samochody… elektryczne! Ot z BEFAMY wyjeżdżał co jakiś czas wózek akumulatorowy, który przywoził drobiazgi z miasta lub prowiant na stołówkę. Co jakiś czas wożono nim także zakładową orkiestrę, która występowała z różnych okazji. Na przykładzie fabryki maszyn włókienniczych, widać nie tylko duże zapotrzebowanie na pojazdy mechaniczne, ale też urok pierwszych lat po wojnie, gdy częstym widokiem na ulicach Bielska były także konie. Niektóre rozwiązania transportowe, jak tramwaj czy wspomniana lokomotywa, na zawsze zniknęły z krajobrazu miasta, jednak nie brakuje zdjęć, które wielu mieszkańcom jeszcze przypominają te czasy.

Bibliografia:
Horyzonty BEFAMY, 1978, nr 6.
Bielsko-Biała. Monografia miasta, t.4, Bielsko-Biała 2010.